Nedavna prošlost

Do sredine XX veka stanovništvo Kanjiže je opalo na 11.842, te 1961. godine na 10.722. Tada je opet pokrenut privredni razvoj što se ogleda i na povećanju broja duša: 1971. je popisano 11.240, a 1981. godine 11.687 stanovnika. Potom je, nakon određenog kolebanja u toku osamdesetih godina, od 1991. je opet usledilo bitno opadanje broja stanovnika. Međutim, kretanje broja stanovnika na nivou opštine je u opadanju već od sredine veka: 1953: 35.590, 1961: 34.960, 1971: 33.817, 1981: 32.529 i 1991: 30.692. Prvenstveni razlog smanjenja stanovnika je u nazadovanju prirasta i odseljenju, čiji su uzročnici ekonomske i društvene prirode. Demografske promene u nacionalnoj strukturi od 1920. pokazuju umereno povećavanje južnoslovenske populacije i takođe umereno smanjivanje Mađara. Devedesetih godina se ova tendencija ubrzala (1981: Mađari 89,0%, Srbi 6,2%, Jugosloveni 2,8%).

Od šezdesetih godina počinje postepen ekonomski uspon u poljoprivredi, prerađivačkoj i uslužnoj industriji. Značajne promene su usledile započetom eksploatacijom nafte, u saobraćaju modernizacijom puteva, otvaranjem mosta na Tisi i ukidanjem železničkog kraka Horgoš-Senta. Posle poplave Tise u 1970. godini, izgrađen je na istočnom kraju grada nov nasip preko poplavnog područja i Velikog ostrva koje se tu nalazi. Iz Tise je refulacijom peska nasut Kereš, te se ovde formira novo stambeno naselje. Impozantan razvoj je zabeležen u građevinskoj industriji i proizvodnji građevinskog materijala (Potisje), javlja se u vidu nove oblasti metalna industrija (Metal) i proivodnja izolacionog materijala (FIM). Pokrenuta je 1980. nova lekovita banja i rekreacioni centar. Izvršena je rekonstrukcija i u starim oblastima privrede: u poljoprivredi (mehanizacija, zalivni sistem, promena kulture, staklena bašta, intenzivno stočarstvo), u mlinskoj, drvnoj, tekstilnoj i prehrambenoj industriji. Krajem osamdesetih godina socijalistički sistem je zahvaćen krizom, pa je stalo i sa ekonomskim razvojem opštine. Promena sistema ni do dan danas nije završena zbog nagomilavanja i nerešenosti političkih problema (socijalistički ustrojena Jugoslavija je 1992. godine raspala).

Dve decenije uspona bile su praćene značajnim rezultatima i u društvenim delatnostima: institucionalnim sistemom predškolskog vaspitanja (jaslice, obdaništa, zabavišta) obuhvaćena su sva deca u opštini, a školska deca su takođe pohađala osam razreda osnovne škole na maternjem jeziku. Opština 1965. godine osnuje srednju poljoprivrednu školu koja sve do danas obrazuje srednji kadar za celu Vojvodinu. Vaspitne i obrazovne ustanove su dobijale nove zgrade, savremenu opremu od Horgoša do Adorjana. Međutim, efikasnost obrazovnog sistema je bila usporavana nepromišljenošću neprestanih reformi i reorganizacija. Ostvareni su značajni rezultati i u kulturi: u Horgošu je izgrađen Dom kulture, a u Kanjiži bioskopska sala (kao deo zgrade planiranog kulturnog centra). U svim naseljima opštine rade kulturno-umetnička društva, a koja su u proteklim decenijama postizala lepe rezultate i na regionalnom, pokrajinskom i zemaljskom nivou. Mreža biblioteka opštine funkcioniše pod stručnim upravljanjem od strane Biblioteke "József Attila" (Atila Jožef) u Kanjiži; inače, ova je takođe jedna od ustanova - organizatora tradicionalne kanjiške Kolonije književnika. Kolonija književnika u Kanjiži okuplja već 45 godina na susret pozvane književnike iz Vojvodine, Jugoslavije i inostranstva. Decenijama su imale reginalni značaj pozorišne priredbe u Kanjiži pod nazivom Potiske igre, međutim, u nedostatku pozorišne zgrade, one se već nekoliko godina ne održavaju. Na planu javnog informisanja, opština je bila prisutna u regionalnom nedeljniku "Tiszavidék" (Potisje, 1968-1993), a u novije vreme izdaje dvonedeljnik pod nazivom "Új Kanizsai Újság" (Nove kanjiške novine). Grad, koji inače raspolaže i muzičkom školom, odnedavno je domaćin i muzičkih priredbi - Međunarodnog džez-festivala.

Sportski život opštine ima vekovnu tradiciju: u spomen toga se svake godine održava Atletski i plivački maraton u Kanjiži. Nogomet, gimnastika, atletika, rukomet, odbojka, (maratonsko) trčanje, rvanje, streljaštvo i kajakaštvo - bile su najpopularnije sportske discipline XX veka u kojima je opština dala velik broj izvrsnih takmičara i sportskih radnika.

mgr. Janoš Doboš